နယ်စပ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော ကင်ဆာ မူဆယ်–နမ့်ခမ်းဒေသကို ဝါးမြိုနေသည့် အွန်လိုင်းငွေလိမ် (ကျားဖြန့်) ကွန်ရက်များ

ဆောင်းပါး ၊ ဇူလိုင် ၂၄ ၊ Horizons

မြန်မာ-တရုတ်နယ်စပ်ရှိ မူဆယ်နှင့် နမ့်ခမ်းဒေသများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးပါဆုံး ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် တိုက်ရိုက်ထိစပ်နေသဖြင့် နေ့စဉ် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု၊ ငွေကြေးလည်ပတ်မှုနှင့် လူဝင်လူထွက် အလွန်များပြားသည့် နယ်စပ်မြို့များဖြစ်ကြသည်။ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးသည် ဒေသခံများ၏ စားဝတ်နေရေးကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သလို နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ရရှိရေးတွင်လည်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည်။

သို့သော် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ အရိပ်အောက်တွင် နောက်ထပ်ကမ္ဘာတစ်ခုတဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ယင်းမှာ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများ၊ လူကုန်ကူးမှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှုများ ချိတ်ဆက်နေသော "ကျားဖြန့်" ဟု လူသိများသည့် ကွန်ရက်များ ဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် ယင်းလုပ်ငန်းများသည် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးပြဿနာတစ်ခုသာမက နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုကွန်ရက်များအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာသဖြင့် နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုကိုပါ ခံနေရသည်။

"ကျားဖြန့်" ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း ၎င်းသည် ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပေ။ နည်းပညာမြင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ အဓမ္မအလုပ်ခိုင်းစေမှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် အဖွဲ့လိုက် ရာဇဝတ်မှုများ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်ထားသည့် စီးပွားရေးကွန်ရက်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာရုံး (UNODC) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆိုက်ဘာဖြင့် ကျူးလွန်သော လိမ်လည်မှုများကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၈ ဘီလီယံမှ ၃၇ ဘီလီယံအထိ ငွေကြေးဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး အများစုမှာ အွန်လိုင်းငွေလိမ်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများ၊ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုများနှင့် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးမှုများ တိုးလာပြီးနောက် လူငယ်အများအပြားသည် ပြည်ပသို့ အလုပ်ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ သို့သော် အချို့မှာ တရားဝင်အလုပ်အကိုင် မရရှိဘဲ နယ်စပ်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး စားဝတ်နေရေးဖိအားများကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသည့် တရားမဝင်လုပ်ငန်းများထဲသို့ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လာရသည်။ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း ရှားပါးလာခြင်း၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံသားအချို့ကို ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းများထံသို့ တွန်းပို့နေသည့် အကြောင်းရင်းများအနက် ပါဝင်နေသည်ဟု လေ့လာသူအချို့က သုံးသပ်သည်။

ယခင်က နယ်စပ်ဒေသများတွင် ရိုးရာကာစီနိုနှင့် လောင်းကစားလုပ်ငန်းများသာ အများဆုံးတွေ့ရသော်လည်း ယနေ့တွင် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးလာမှုနှင့်အတူ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ကျားဖြန့်ကွန်ရက်များသည် Telegram၊ WeChat၊ WhatsApp၊ Facebook စသည့် လူမှုကွန်ရက်များကို အသုံးပြုကာ နိုင်ငံအသီးသီးမှ လူများကို ပစ်မှတ်ထား၍ အချစ်ရေးအယောင်ဆောင်ခြင်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအတုများဖြင့် ငွေလိမ်ခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်အတုများဖြင့် လူခေါ်ယူခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုသည်။

ကျားဖြန့်ကွန်ရက်များ၏ ပစ်မှတ်သည် ငွေကြေးရှိသူများသာ မဟုတ်ပေ။ အလုပ်ရှာနေသည့် လူငယ်များ၊ ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်သူများ၊ ကွန်ပျူတာအသုံးပြုတတ်သူများနှင့် ပြည်ပသို့ အလုပ်သွားလိုသူများကိုပါ လူမှုကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ကာ လစာမြင့်မားသော အလုပ်အကိုင်များဟု ကြော်ငြာပြီး ခေါ်ယူမှုများ ရှိနေသည်။ အချို့မှာ ရောက်ရှိသွားပြီးနောက် ကျားဖြန့်ဂိုဏ်းများက နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ မိသားစုနှင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ နေရာမှ ထွက်ခွာခွင့် မပေးခြင်းနှင့် အတင်းအကျပ် အလုပ်လုပ်စေခြင်းများ ကြုံတွေ့ရသည်ဟု ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (OHCHR) ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာ နှင့် အခြားလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အစီရင်ခံစာများတွင် ဖော်ပြထားသည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ကုလသမဂ္ဂ အစီရင်ခံစာ နှင့် Reuters သတင်းဌာန တို့၏ ဖော်ပြချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ငွေလိမ်စခန်းများတွင် လူပေါင်း ၅,၃၀၀ ကျော် ဆက်လက်ပိတ်မိနေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သတ်မှတ်ထားသည့် ငွေလိမ်ပမာဏ မပြည့်မီပါက ရိုက်နှက်ညှဉ်းပန်းခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် မိသားစုထံမှ ငွေတောင်းခံရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခြင်းများလည်း ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

လွတ်မြောက်လာသူအချို့သည် မိမိတို့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် အခြေအနေများကို နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများထံ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ကြပြီး ယင်းကိစ္စသည် လူကုန်ကူးမှုနှင့် အဓမ္မအလုပ်ခိုင်းစေမှု ပြဿနာအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်။ အင်တာပို (INTERPOL) ကလည်း လူကုန်ကူးမှုဖြင့် လည်ပတ်နေသော ငွေလိမ်စခန်းများသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ပျံ့နှံ့နေပြီဖြစ်ကြောင်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

မူဆယ်နှင့် နမ့်ခမ်းဒေသများတွင် အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများ ပေါ်ပေါက်လာသည်မှာ နှစ်အတော်ကြာခဲ့ပြီဟု ဒေသခံအချို့က ဆိုကြသည်။ အစပိုင်းတွင် လုံခြုံရေးတင်းကျပ်သည့် အဆောက်အအုံများအတွင်း လျှို့ဝှက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအခြေအနေများ ပြောင်းလဲလာမှုနှင့်အတူ လှုပ်ရှားမှုပုံစံများလည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ ပြင်းထန်လာပြီးနောက် နယ်စပ်ဒေသအချို့၌ လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများနှင့် စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေကို အခွင့်ကောင်းယူကာ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ကွန်ရက်များသည် နေရာပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ ပုံစံပြောင်းလဲခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ဒေသတွင်း စောင့်ကြည့်သူများက သုံးသပ်ကြသည်။

ယင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများသည် ဒေသ၏ စီးပွားရေးပုံစံကိုလည်း ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ငွေကြေးစီးဆင်းမှု များပြားလာခြင်းနှင့်အတူ အချို့နေရာများတွင် အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး သာမန်ပြည်သူများအတွက် အိမ်ငှားခနှင့် လူနေစရိတ်များလည်း တိုးလာသည်။ တရားဝင်ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်နေသော ဒေသခံအများစုမှာ ထိုပြောင်းလဲမှု၏ အကျိုးကျေးဇူးကို မခံစားရဘဲ အခြေခံလူနေမှုစရိတ် မြင့်တက်လာသည့် ဒဏ်ကိုသာ ခံစားနေရသည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ ကုန်စည်ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အသေးစားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများသည် လုံခြုံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ လူသွားလူလာကျဆင်းမှုနှင့် ကုန်ကျစရိတ်မြင့်တက်လာမှုတို့ကြောင့် အမြတ်အစွန်း လျော့နည်းလာခဲ့သည်။

ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းများ၏ သက်ရောက်မှုသည် စီးပွားရေးကဏ္ဍတစ်ခုတည်းတွင် မကန့်သတ်ဘဲ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားလာစေခြင်း၊ လူငယ်များ၏ အလုပ်အကိုင်ရွေးချယ်မှုအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိခြင်းနှင့် နယ်စပ်မြို့များ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအပေါ် ရေရှည်အဟန့်အတား ဖြစ်စေခြင်းတို့အထိ ကျယ်ပြန့်လာသည်။ အမြန်ဝင်ငွေ ရရှိနိုင်သည့် လုပ်ငန်းများအဖြစ် မြင်လာသူအချို့ ရှိလာသော်လည်း အဆုံးတွင် ရာဇဝတ်မှုကွန်ရက်အတွင်း ပိတ်မိသွားသူများလည်း များပြားလာခဲ့သည်။

ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတည်းကိုသာ သက်ရောက်သည့် ပြဿနာမဟုတ်တော့ဘဲ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှုကွန်ရက်တစ်ခုအဖြစ် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လိမ်လည်ခံရသူများသည် အာရှနိုင်ငံများသာမက ဥရောပ၊ မြောက်အမေရိကနှင့် အခြားဒေသများတွင်ပါ ရှိနေသဖြင့် ယင်းပြဿနာသည် နိုင်ငံတကာ လုံခြုံရေးနှင့် ငွေကြေးစနစ်များအပေါ်ပါ သက်ရောက်လာခဲ့သည်။

ထိုအခြေအနေကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ရှိ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ကွန်ရက်များကို နှိမ်နင်းရန် ဖိအားပေးဆောင်ရွက်မှုများ တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။ နှစ်နိုင်ငံ အာဏာပိုင်များအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး သံသယရှိသူ အများအပြားကို ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ လွှဲပြောင်းမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့် တစ်နှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် သံသယရှိ အွန်လိုင်းငွေလိမ်သမား ၅၀,၀၀၀ ကျော်ကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည် ။ ထို့အပြင် တရုတ်နိုင်ငံသည် မြန်မာအခြေစိုက် တယ်လီကွန်းလိမ်လည်မှုဂိုဏ်းနှင့် ဆက်စပ်သူ ၁၁ ဦးကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသရှိ အချို့သော အွန်လိုင်းငွေလိမ်စခန်းများကို ဝင်ရောက်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် လူကုန်ကူးခံရသူများကို ကယ်ဆယ်ခြင်းများလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် ဖော်ပြထားသည်။

သို့သော် လေ့လာသူများ၏ အမြင်အရ ဖမ်းဆီးနှိမ်နင်းမှုများသည် အချို့ကိစ္စများတွင် လုပ်ငန်းကွန်ရက်တစ်ခုလုံးကို ပြိုကွဲစေသည့် အဆင့်သို့ မရောက်သေးဘဲ နေရာပြောင်းရွှေ့ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းပုံစံပြောင်းလဲခြင်းများသာ ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ လုံခြုံရေးဖိအားများ တိုးလာသည့် ဒေသများမှ အခြားနယ်စပ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခြင်း၊ အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းအသစ်များ အသုံးပြုလာခြင်းနှင့် အုပ်စုငယ်များအဖြစ် ခွဲထွက်လည်ပတ်လာခြင်းတို့ကို တွေ့မြင်ရကြောင်း ဆိုသည်။

အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများ၏ သဘောသဘာဝသည် နည်းပညာအပေါ် အခြေခံထားသဖြင့် နေရာတစ်ခုကို ပိတ်သိမ်းနိုင်သော်လည်း ကွန်ရက်တစ်ခုလုံးကို အမြစ်ပြတ်ဖျက်သိမ်းရန်မှာ လွယ်ကူသည့် ကိစ္စမဟုတ်ကြောင်း ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး ကျွမ်းကျင်သူများက သတိပေးထားသည်။ လုပ်ငန်းများသည် နိုင်ငံတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သလို ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှု၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် လူခေါ်ယူမှုများကိုလည်း အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်သည့်အတွက် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် အရေးပါလာသည်။

ကျားဖြန့်ပြဿနာကို ရာဇဝတ်မှုတစ်ခုတည်းအဖြစ် မကြည့်ဘဲ အလုပ်အကိုင်ရှားပါးမှု၊ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ နယ်စပ်စီမံခန့်ခွဲမှုအားနည်းချက်နှင့် လူကုန်ကူးမှုတို့ ဆက်စပ်နေသည့် ပြဿနာတစ်ရပ်အဖြစ် မြင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက သုံးသပ်ကြသည်။ ထိုအကြောင်းရင်းများကို မဖြေရှင်းနိုင်သရွေ့ ကျားဖြန့်ကွန်ရက်များသည် နေရာတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန်နေဦးမည်ဟု ယူဆနေကြသည်။

ကျားဖြန့်ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာတွင် ဖမ်းဆီးအရေးယူမှုတစ်ခုတည်းဖြင့် မလုံလောက်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက သုံးသပ်ကြသည်။ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးခြင်း၊ နယ်စပ်ဒေသများတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု အားကောင်းစေခြင်း၊ လူကုန်ကူးမှု တားဆီးကာကွယ်ရေးကို မြှင့်တင်ခြင်း၊ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး အသိပညာပေးလုပ်ငန်းများ တိုးချဲ့ခြင်းနှင့် နိုင်ငံများအကြား ဥပဒေစိုးမိုးရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အားကောင်းစေခြင်းတို့ကို တစ်ပြိုင်နက် ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။

ထို့အပြင် ပြည်ပတွင် အလုပ်ရှာဖွေမည့် လူငယ်များအနေဖြင့် အလုပ်အကိုင်ကြော်ငြာများကို သေချာစိစစ်ခြင်း၊ တရားဝင် လိုင်စင်ရ အလုပ်အကိုင်အေဂျင်စီများမှတစ်ဆင့်သာ သွားရောက်ခြင်းနှင့် မိသားစုများအနေဖြင့်လည်း လစာမြင့်မားလွန်းသည့် ကြော်ငြာများကို သတိထားစိစစ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ပညာရှင်များက အကြံပြုထားသည်။ ဒေသခံအများစုသည် တရားဝင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကိုသာ လုပ်ကိုင်ကာ မိသားစုဘဝကို ရိုးသားစွာ ရပ်တည်နေကြသူများဖြစ်ရာ ကျားဖြန့်လုပ်ငန်းများ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဒေသခံအားလုံးကို ယင်းလုပ်ငန်းများနှင့် ဆက်စပ်သူများအဖြစ် ယေဘုယျ သတ်မှတ်ခြင်းသည် မမှန်ကန်ကြောင်း သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။ ရာဇဝတ်မှုကွန်ရက်များ၏ လုပ်ရပ်များနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ၏ ဘဝကို ခွဲခြားမြင်နိုင်မှသာ နယ်စပ်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် မှန်ကန်သည့် မူဝါဒများ ချမှတ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

Shaun Alex